PYTANIE: Regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych przewiduje świadczenia wyłącznie dla pracowników i członków ich rodzin. Pomija natomiast emerytów i rencistów – byłych pracowników jednostki. Czy regulamin może wyłączyć tę grupę z prawa do korzystania ze środków funduszu?
ODPOWIEDŹ: Nie. Regulamin ZFŚS nie może wyłączyć emerytów i rencistów – byłych pracowników – z kręgu osób uprawnionych do korzystania z funduszu. Ustawa o ZFŚS obejmuje ochroną również członków ich rodzin, przy czym regulamin może doprecyzować, kogo uznaje za członka rodziny. Przyznanie świadczeń powinno następować z uwzględnieniem kryteriów socjalnych, tj. sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osób uprawnionych.
Krąg uprawnionych do ZFŚS wynika z ustawy
Krąg osób uprawnionych do korzystania z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych został określony w art. 2 pkt 5 ustawy o ZFŚS. Zgodnie z tym przepisem osobami uprawnionymi są:
- pracownicy i członkowie ich rodzin,
- emeryci i renciści – byli pracownicy oraz członkowie ich rodzin,
- inne osoby, którym pracodawca przyznał takie uprawnienie w regulaminie funduszu.
Oznacza to, że pracodawca nie ma swobody w ograniczaniu ustawowego katalogu osób uprawnionych. Regulamin ZFŚS może doprecyzowywać zasady korzystania z funduszu, definiować członków rodziny czy rozszerzać krąg beneficjentów, ale nie może pozbawiać uprawnień grup wskazanych wprost przez ustawę.
W praktyce oznacza to, że regulamin nie może przewidywać, iż ze świadczeń mogą korzystać wyłącznie aktualni pracownicy. Nieprawidłowe byłoby również całkowite pominięcie emerytów i rencistów w katalogu osób uprawnionych. Wątpliwości mogą także budzić postanowienia regulaminu prowadzące do faktycznego pozbawienia tej grupy możliwości ubiegania się o pomoc socjalną.
Uprawnienie nie oznacza świadczenia – decydują kryteria socjalne
Nie oznacza to jednak, że każdy emeryt lub rencista musi otrzymać świadczenie. Samo przynależenie do kręgu osób uprawnionych oznacza prawo do ubiegania się o pomoc z funduszu, a nie gwarancję otrzymania określonego świadczenia. Podobnie jak w przypadku pracowników, przyznanie pomocy zależy od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej danej osoby. Kryteria socjalne powinny być stosowane wobec wszystkich uprawnionych, niezależnie od tego, czy są pracownikami, czy emerytami.
Warto również pamiętać, że pracodawca może rozszerzyć katalog osób uprawnionych, obejmując opieką socjalną np. osoby pobierające świadczenia przedemerytalne, członków rodzin zmarłych pracowników czy inne osoby wskazane w regulaminie. Nie może natomiast pozbawić statusu osób uprawnionych grup wskazanych w ustawie.
Regulamin sprzeczny z ustawą o ZFŚS wymaga zmiany
Jeżeli regulamin funduszu nie wymienia emerytów i rencistów albo przewiduje świadczenia wyłącznie dla pracowników, należy zweryfikować jego postanowienia. Taki zapis jest niezgodny z ustawą o ZFŚS i wymaga zmiany w trybie właściwym dla regulaminu funduszu.
Autor: Magdalena Sobczak
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna
Podstawa prawna
ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 288; ost.zm. Dz.U. z 2026 r. poz. 25)
